Traffic Count

Trí tuệ kinh doanh (BI): nghề biến những con số khô khan thành quyết định cho doanh nghiệp

Giám đốc muốn biết tháng này mặt hàng nào bán chạy, khu vực nào đang lỗ. Câu trả lời không nằm sẵn đâu đó, mà được người làm BI xây dựng từ hàng triệu dòng dữ liệu.

Mỗi lần bạn mua một ly trà sữa, máy tính tiền ghi lại một dòng dữ liệu: món gì, giá bao nhiêu, chi nhánh nào, giờ nào. Một chuỗi cửa hàng có hàng trăm nghìn dòng như vậy mỗi tháng. Để biết món nào nên đẩy mạnh, chi nhánh nào cần chấn chỉnh, ai đó phải biến đống dữ liệu ấy thành biểu đồ dễ hiểu. Công việc này có tên gọi là trí tuệ kinh doanh, hay Business Intelligence (BI).

BI là gì?

Cuốn BI Solutions Using SSAS Tabular Model Succinctly của tác giả Parikshit Savjani, kỹ sư chuyên về SQL Server và BI tại Microsoft, định nghĩa: trí tuệ kinh doanh là quá trình chuyển dữ liệu thành thông tin để người ra quyết định nắm tình hình nhanh hơn và chính xác hơn. Khái niệm này không mới. Trước đây nó từng được gọi là hệ thống thông tin điều hành, rồi hệ thống hỗ trợ ra quyết định.

Tác giả cũng nhắc một điều quan trọng: trước khi xây giải pháp BI, phải hiểu người dùng cần gì. Họ muốn báo cáo được gửi đến hộp thư định kỳ, hay muốn tự mở ra, tự xoay dữ liệu theo ý mình?

Dữ liệu đi qua những "trạm" nào?

Sách mô tả một giải pháp BI điển hình như dây chuyền nhiều công đoạn.

Hình 1. Mô hình giải pháp BI: dữ liệu thô đi qua ETL, kho dữ liệu (DW), khối dữ liệu (Cube) rồi thành báo cáo thông tin

Đầu tiên là ETL, viết tắt của trích xuất, biến đổi và nạp dữ liệu. Dữ liệu thô đến từ nhiều nguồn khác nhau như file Excel, file CSV, phần mềm bán hàng. ETL gom chúng về, làm sạch, chuẩn hóa. Tiếp theo là kho dữ liệu (data warehouse), nơi dữ liệu được sắp xếp theo "chiều" (thời gian, khu vực, sản phẩm) và "số đo" (doanh thu, lợi nhuận). Rồi đến khối dữ liệu (cube), lớp tính sẵn các con số tổng hợp để người dùng xem theo năm, theo quý, theo tháng chỉ trong tích tắc. Cuối cùng là lớp báo cáo, nơi con số hiện lên thành bảng biểu, biểu đồ, bảng điều khiển.

Bộ công cụ BI của Microsoft

Phần lớn cuốn sách hướng dẫn dùng SQL Server Analysis Services (SSAS) ở chế độ mô hình dạng bảng (tabular). Theo tác giả, cách này giúp việc xây dựng mô hình dữ liệu dễ hơn nhiều so với khối đa chiều truyền thống. Dữ liệu mẫu là AdventureWorks, một công ty bán xe đạp giả định của Microsoft.

Người làm BI nối các bảng dữ liệu lại với nhau, tạo phân cấp thời gian năm, quý, tháng, rồi viết công thức tính toán bằng ngôn ngữ DAX. Họ còn đặt chỉ số đánh giá hiệu quả (KPI) dạng đèn giao thông: đỏ khi chỉ số dưới ngưỡng, vàng khi tạm được, xanh khi đạt mục tiêu.

Kết quả cuối cùng có thể mở thẳng trong Excel, hoặc trình bày thành bảng điều khiển với công cụ Power View.

Hình 2. Bảng điều khiển doanh số hoàn chỉnh của công ty mẫu AdventureWorks: bảng sản phẩm có đèn KPI, biểu đồ cột theo tháng và nhóm hàng, biểu đồ tròn theo khu vực

Nhìn vào một màn hình như vậy, người quản lý thấy ngay xe đạp là nhóm hàng mang về doanh thu lớn nhất, khu vực nào đóng góp bao nhiêu, sản phẩm nào đang lỗ.

Nghề BI: cầu nối giữa công nghệ và kinh doanh

Theo cách sách trình bày, người phát triển BI phải hiểu hết các công cụ, điểm mạnh và điểm yếu của từng cái, để chọn đúng công cụ cho đúng nhu cầu. Có khi một công cụ không đủ, phải kết hợp vài công cụ.

Từ nền tảng này, người học có thể hướng đến các vị trí như chuyên viên phân tích dữ liệu, lập trình viên BI, chuyên viên báo cáo, kỹ sư dữ liệu. Đây cũng là mảng gắn chặt với ngành Hệ thống thông tin, nơi công nghệ phục vụ trực tiếp cho hoạt động quản lý của doanh nghiệp.

Kỹ năng bạn có được

Học BI giúp bạn thạo cơ sở dữ liệu và ngôn ngữ truy vấn, biết thiết kế mô hình dữ liệu, biết viết công thức tính toán. Bạn cũng rèn con mắt chọn biểu đồ phù hợp: biểu đồ cột để so sánh, biểu đồ đường để xem xu hướng, bản đồ để thấy phân bố theo vùng. Quan trọng nhất, bạn học cách đặt câu hỏi kinh doanh đúng trước khi đi tìm câu trả lời trong dữ liệu.

Dữ liệu chỉ có giá trị khi được hiểu

Doanh nghiệp nào cũng đang tích lũy dữ liệu mỗi ngày, nhưng dữ liệu nằm im thì chẳng giúp được ai. Người làm BI là người khiến dữ liệu "lên tiếng". Nếu bạn vừa thích máy tính vừa tò mò về chuyện kinh doanh, nghề BI là sự kết hợp rất thú vị giữa hai đam mê đó.

Trường Cao đẳng Công nghệ thông tin TP.HCM

  • Website: itc.edu.vn - Email tuyển sinh: tuyensinh@itc.edu.vn
  • Điện thoại: (028) 386 050 03 - Hotline: 093 886 1080 / 097 500 5356
  • Địa chỉ: 12 Trịnh Đình Thảo, P. Tân Phú, TP.HCM

ThS. Trương Châu Long - Trưởng bộ môn CNTT & HTTT