Học tiếng Anh từ bậc phổ thông đến cao đẳng và đại học, nhiều sinh viên đã tích lũy được vốn từ vựng và kiến thức ngữ pháp nhất định. Tuy nhiên, khi cần sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp thực tế, không ít người vẫn lúng túng, thiếu tự tin hoặc lựa chọn im lặng. Điều gì tạo nên khoảng cách giữa việc học một ngôn ngữ và khả năng sử dụng ngôn ngữ ấy?
1. Biết tiếng Anh nhưng chưa quen sử dụng tiếng Anh
Trong quá trình học tập, sinh viên thường dành nhiều thời gian ghi nhớ từ vựng, tìm hiểu cấu trúc ngữ pháp và thực hiện các bài tập đọc hiểu. Những hoạt động này đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền tảng ngôn ngữ. Tuy nhiên, kiến thức được ghi nhớ chưa đồng nghĩa với khả năng vận dụng linh hoạt trong giao tiếp.
Khi làm bài tập, người học có thời gian suy nghĩ, phân tích và lựa chọn đáp án. Ngược lại, trong một cuộc hội thoại, người nói cần đồng thời lắng nghe, hiểu thông tin, lựa chọn từ ngữ và diễn đạt ý tưởng trong thời gian ngắn.
Chính sự khác biệt này khiến nhiều sinh viên dù hiểu nội dung tiếng Anh vẫn gặp khó khăn khi phải trực tiếp diễn đạt suy nghĩ của mình.
2. Nỗi sợ mắc lỗi trở thành rào cản tâm lý
Một trong những nguyên nhân khiến sinh viên ngại giao tiếp tiếng Anh là tâm lý sợ nói sai. Không ít người học lo lắng về cách phát âm, cấu trúc câu hoặc khả năng sử dụng từ vựng chưa chính xác. Một số sinh viên còn e ngại bị bạn bè nhận xét khi phát biểu trước lớp.
Từ đó, người học có xu hướng chờ đến khi chuẩn bị được một câu trả lời hoàn chỉnh mới dám lên tiếng. Tuy nhiên, việc quá chú trọng đến sự chính xác đôi khi lại làm giảm tính tự nhiên và khả năng phản xạ trong giao tiếp.
Thực tế, mắc lỗi là một phần bình thường của quá trình học ngoại ngữ. Thông qua việc nhận ra và điều chỉnh những lỗi sai, người học có cơ hội hoàn thiện khả năng sử dụng ngôn ngữ của mình.
Sự tự tin không nhất thiết xuất hiện trước khi giao tiếp, mà có thể được hình thành chính từ những lần mạnh dạn thực hành.
.jpg)
3. Thiếu môi trường thực hành thường xuyên
Một nguyên nhân khác là sự hạn chế về cơ hội sử dụng tiếng Anh ngoài giờ học. Đối với nhiều sinh viên, tiếng Anh chủ yếu xuất hiện trong giáo trình, bài kiểm tra và các tiết học trên lớp. Sau khi kết thúc buổi học, người học lại sử dụng tiếng Việt trong hầu hết hoạt động thường ngày.
Trong khi đó, kỹ năng giao tiếp cần được hình thành thông qua quá trình luyện tập liên tục. Nếu thiếu cơ hội nghe và nói thường xuyên, sinh viên có thể ghi nhớ kiến thức nhưng gặp khó khăn khi phản xạ trước những tình huống thực tế.
Môi trường thực hành không nhất thiết phải là những cuộc hội thoại với người nước ngoài. Sinh viên hoàn toàn có thể bắt đầu bằng những hoạt động đơn giản như trao đổi với bạn học, thảo luận nhóm, giới thiệu bản thân hoặc trình bày một chủ đề quen thuộc bằng tiếng Anh.
4. Khi mục tiêu học tập chỉ dừng lại ở điểm số
Điểm số và các kỳ thi là những công cụ cần thiết để đánh giá kết quả học tập. Tuy nhiên, nếu quá tập trung vào việc đạt điểm cao hoặc hoàn thành học phần, người học có thể chưa dành sự quan tâm tương xứng cho khả năng sử dụng tiếng Anh trong đời sống.
Một sinh viên có thể làm tốt các bài kiểm tra ngữ pháp nhưng vẫn gặp khó khăn khi giới thiệu bản thân, trao đổi ý kiến hoặc trình bày một vấn đề đơn giản.
Điều này không có nghĩa là kiến thức ngữ pháp hay các kỳ thi thiếu giá trị. Vấn đề nằm ở việc cần kết hợp mục tiêu đánh giá kiến thức với mục tiêu phát triển năng lực giao tiếp.
Khi nhận thức tiếng Anh là công cụ phục vụ học tập, nghiên cứu và nghề nghiệp tương lai, sinh viên sẽ có thêm động lực để chủ động sử dụng ngôn ngữ thay vì chỉ học để hoàn thành bài kiểm tra.
5. Từ ngại nói đến tự tin giao tiếp: Bắt đầu từ đâu?
Để cải thiện kỹ năng giao tiếp, sinh viên không nhất thiết phải bắt đầu bằng những mục tiêu quá lớn. Điều quan trọng là xây dựng thói quen thực hành phù hợp với năng lực của bản thân.
Trước hết, người học có thể dành một khoảng thời gian ngắn mỗi ngày để nghe và nói tiếng Anh. Những hoạt động như mô tả công việc hằng ngày, kể lại một trải nghiệm hoặc ghi âm phần trình bày của bản thân có thể giúp tăng khả năng diễn đạt.
Bên cạnh đó, việc luyện tập cùng bạn bè cũng góp phần giảm áp lực tâm lý. Trong môi trường học tập thân thiện, sinh viên có thể trao đổi, hỗ trợ nhau sửa lỗi và từng bước nâng cao sự tự tin.
Đặc biệt, việc tham gia thảo luận nhóm, đóng vai tình huống, thuyết trình và thực hiện các dự án học tập bằng tiếng Anh sẽ tạo điều kiện để người học chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng thực tế.
.jpg)
Về phía giảng viên, việc xây dựng không khí lớp học cởi mở, khuyến khích sinh viên tham gia và đưa ra những phản hồi mang tính xây dựng có ý nghĩa quan trọng. Khi cảm thấy được tôn trọng và không quá lo lắng về những lỗi sai, sinh viên sẽ có thêm động lực để chủ động giao tiếp.
6. Học tiếng Anh là một hành trình, không chỉ là một kỳ thi
Khả năng giao tiếp tiếng Anh không được quyết định đơn thuần bởi số năm học tập mà còn phụ thuộc vào phương pháp, môi trường và mức độ thực hành của mỗi cá nhân.
Việc ngại giao tiếp sau nhiều năm học tiếng Anh không đồng nghĩa với việc người học thiếu năng lực. Đó có thể là dấu hiệu cho thấy kiến thức đã được tích lũy nhưng chưa có đủ cơ hội để chuyển hóa thành kỹ năng.
Trong môi trường đại học, nơi sinh viên từng bước chuẩn bị hành trang cho tương lai, việc phát triển năng lực giao tiếp tiếng Anh cần được xem là một quá trình lâu dài, gắn liền với sự chủ động của người học và sự đồng hành của giảng viên.
Bởi suy cho cùng, mục tiêu của việc học tiếng Anh không chỉ là biết bao nhiêu từ vựng hay nắm vững bao nhiêu cấu trúc ngữ pháp, mà còn là khả năng sử dụng ngôn ngữ ấy để kết nối, chia sẻ và mở rộng cơ hội cho chính mình.
Thầy Đặng Võ Minh Kha - Trưởng bộ môn Tiếng anh